نقش آموزش

برای اینکه مربی در ابتدا نقش خود را درک کند بهتر است مفهوم تربیت (آموزش) مختصرا بررسی شود . مشخص شده است که ترکیب درست دانش ، مهارتها و نگرش ها و رفتارها به شاغل کمک می کند وظایفش را با موفقیت انجام دهد . سازمانها تلاش می کنند از راههای زیر به هدف بالا دست یابند .

* انتخاب درست کارکنان یعنی انتخاب شخص مناسب برای پست مناسب .

* توسعه منابع انسانی ـ از طریق دخالتهای آموزش ـ کمک به آموزش افراد جهت پر کردن شکاف عملکردی موجود در صورت وجود و ماهر کردن افراد . عنصر توسعه را نیز می توان به این فرایند افزود .

برای دستیابی به هدف کلی بهبود عملکرد ، آموزش باید منجر به افزایش دانش و مهارتهای تخصصی در دو سطح فردی و گروهی شود . ضمناً کارکنان باید چنان مجهز شوند که به چالش های پیش آمده بموقع پاسخ دهند . بعلاوه آموزش باید تغییرات مناسبی در نگرش افراد بوجود آورد و ترکیبی منحصر به فرد میان بهبود توان فرد و ارتقای اهداف سازمانی پدید آورد .

 تعریف آموزش

آموزش چنین تعریف شده است : «توسعه روش مند دانش ، مهارتها و نگرش های یک فرد جهت انجام مناسب یک کار یا وظیفه مشخص » . ضمناً آموزش در فرهنگ لغت اصطلاحات آموزشی (کمیسیون خدمات نیروی انسانی بریتانیا) عبارتست از : فرایندی برنامه ریزی شده جهت اصلاح نگرش ، دانش ، مهارت و رفتار از طریق تجربه یادگیری برای دستیابی به عملکرد موثر در یک یا چند فعالیت ، هدف آموزش در وضعیت کاری عبارتست از توسعه توانایی های فردی و تأمین نیاز کنونی و آتی نیروی انسانی سازمان . ناگفته پیداست نقش آموزش ، بهبود عملکرد کلی سازمان است .پس ، اصطلاح (عملکرد)با آموزش در هم تنیده شده است .

 فصل دو

شیوه روش مند آموزش (SAT)

 مدل شیوه روش مند (سیستماتیک) آموزش

برای اجرای روش مند آموزش باید مراحل و فرایندهای به هم پیوسته ای را طی کرد (شکل یک) :

درک اهداف و نیازهای سازمان و نیز درک اینکه چگونه توسط مشاغل مختلف درون سازمان به اهداف می توان دست یافت .

تجزیه و تحلیل نیازهای آموزشی :

فهمیدن نیازهای آموزشی افراد به طرق زیر :

·         تجزیه و تحلیل دانش ، مهارتها و نگرش های رفتارهایی که هر شغل مستلزم آن است .

·         ارزیابی میزان توانایی شاغلان جهت تأمین الزامات بخش قبل .

تنظیم اهداف و مقاصد یادگیری

تعیین آنچه کارآموز در نتیجه آموزش باید قادر به انجام آن باشد .

 طراحی استراتژی آموزشی

تصمیم گیری درباره استراتزی جهت تأمین نیازهای آموزشی از طریق طراحی دوره های نمونه ها ، پیشنهاد روش شناسی های مختلف ، تصمیم گیری درباره نقاط آموزشی کلیدی مورد نیاز کارآموزان و نیز ارسال مواد آموزشی به کارآموزان .

 اجرای استراتزی آموزش

به اجرا درآوردن آموزش ها

اعتبار دهی : خارجی ـ داخلی

 ایجاد و ارزیابی کیفیت و اثر بخشی آموزش .

کل فرایند آموزش توسط اصطلاح شیوه روش مند آموزش (SAT) پوشش داده می شود ، چنانکه در شکل زیر به تصویر درآمده است :

واضح است منظور از اصطلاح آموزش صرفا برگزاری جلسات کلاس نیست . چیزی فراتر از آن در نظر است . این فرایند می تواند به ما کمک کند نقش کارکنان مسئول سازمان دهی اموزش و استقرار و اجرای سیاستهای آموزش را تعیین کنیم . بحث مفصل تر هر کدام از این بخش ها مفید خواهد بود .

 تعیین نیازهای آموزشی

هر استراتزی آموزشی باید در وهله نخست گروههای هدف را تعیین کرده و نیازهای اموزشی آنها را برآورده کند .

گروه های زیر می توانند اهداف مناسبی برای آموزش باشند :

·         سیاستگذاران و قانون گذاران

·         مأموران اجرای قانون مواد مخدر

·         کارکنان آزمایشگاه مواد مخدر

·         مدیر و کارکنان صنعت و تجارت مواد شیمیایی پیش ماده ای

·         مربیان حوزه های فوق .

از آنجا که نیازهای آموزش هر یک از این حوزه ها از نظر محتوا و توجه با هم متفاوت است ، باید با استفاده از ابزار تأیید شده «تجزیه و تحلیل نیازهای آموزشی (tna) » آنها را تحلیل نمود .

 اهداف و مقاصد آموزشی

پس از تعیین نیازهای آموزش باید هدف آموزش را تنظیم و مقاصد آموزشی را مشخص نمود . هدف ها بین طراحی آموزشی و نیازهای آموزشی ارتباط برقرار می کند . این کار می تواند به صورت خشک و خالی انجام شود یا چنان آراسته شود که مثل تبلیغی تلویزیونی جذاب باشد ، در رابطه با مأموران کنترل مواد مخدر می توان به نمونه های زیر اشاره کرد :

·         آموزش مأموران اجرای قوانین مواد مخدر جهت تعیین مواد شیمیایی پیش ماده ای

·         اطمینان از اینکه کارکنان کنترل پیش ماده ها قادرند انحراف از مواد شیمیایی پیش ماده ای را تشخیص دهند .

·         بهبود مهارتهای بررسی مأموران بخش کنترل پیش ماده ها .

همه مواد بالا به نوعی هدف آموزش را تشریح می کنند . هنگام طراحی آموزش آموزش واقعی ، اهداف چندان ارزشی ندارند ، چون اطلاعات کافی درباره آنجچه کارآموزان حین آموزش و بعد از آن می آموزند و نیز درباره آنچه پس از تکمیل آموزش قادر به انجامش هستند ارائه نمی دهد . این نیازمند فرموله گذاری اهداف است .

 اهداف (آموزشی)

منظور از یک هدف (آموزشی) آن چیزی است که کار آموزان پس از تکمیل آموزش قادر به انجامش هستند ، آن زمان که ایشان تحت شرایط آموزشی به استاندارد عملکردی رضایت بخشی دست یافته اند ، اصطلاح مورد استفاده در این ارتباط «هدف آموزشی» نامیده می شود . در یک برنامه آموزشی کنترل پیش ماده ، اهداف نمونه های موضوعات مختلف عبارتند از :

* در انتهای آموزش ، آموزش بیننده قادر خواهد بود مفهوم کنترل پیش ماده را توضیح کاملی بدهد و نیاز به چنین کنترلی را به عنوان یک استراتژی برای پیش گیری و ممانعت از تأمین مواد مخدر قاچاق تشریح نماید .

* در انتهای آموزش ، آموزش بیننده قادر خواهد بود کاربردهای ممنوع و غیر ممنوع پیش ماده های جداول یک و دو و کنوانسیون 1998 سازمان ملل را تشریح کند .

* در انتهای آموزش ، آموزش بیننده قادر خواهد بود با استفاده از کیت آموزشی تعیین پیش ماده به تست کردن مواد بپردازد و تعیین کند ماده مربوطه یک ماده شیمیایی پیش ماده (مخدر) است یا خیر .

* در انتهای آموزش ، آموزش بیننده قادر خواهد بود موارد انحراف از مواد شیمیایی پیش ماده ای را که جهت مصارف غیر قانونی به کار می روند تشخیص داده و از آن ممانعت کند .

 طراحی آموزش

طراحی برنامه آموزشی مولفه ای مهم از شیوه روش مند آموزشی است . آموزش باید با فهرست کارکنان فعال در سطوح مختلف برنامه ریزی شود . در صورت امکان باید با متخصصان آموزشی به عنوان مشاور هم فکری کرد .

طراحی برنامه باید بر اساس موارد خاص (و به صورت انحصاری) اجرا شود تا اهداف خاص فردی و گروهی حصول شود .

برنامه های آموزشی کنترل پیش ماده معمولاض بیش از یک هدف دارند ، مثلا تأمین دانش ، افزایش مهارتهای فنی و متأثر نمودن تغییرات نگرشی افراد . با این همه ، تأکید بر یک هدف خاص از برنامه ای به برنامه دیگر و بسته به عواملی همچون نوع مخاطبان ، سطح شرکت کنندگان و غیره تفاوت دارد . طراحی برنامه های آموزشی شامل تعیین سطح شرکت کنندگان ، تعیین افراد و انتخاب روش ها و تکنیک های مناسب آموزشی است .

هر برنامه طراحی جهت آموزش مربیان باید دارای یک جزء جهت افزایش های مهارتهای آموزشی شرکت کنندگان و جزء دیگری جهت تقسیم و تعیین و افزایش مهارت های مربوط با موضوع آموزشی باشد .

 تناسب بین اهداف آموزش و روش های آموزش

آموزش طراحی می شود تا به اهداف مقرر دست یابد و روش های مناسب آموزش اتخاذ می شوند  تا اهداف به طرز موثری حصول گردد .

 فاکتورهای اصلی موثر بر گزینش روش آموزش

عوامل آورده شده در شکل 3 به توصیف ملاحظاتی می پردازد که بر گزینش روش های آموزش موثرند .

روش های آموزشی متعددی در اختیار مربی است که می تواند هر یک را برگزیند . ترکیب عاقلانه ای از یک یا چند روش آموزشی باید اتخاذ شود تا متناسب با یک برنامه آموزشی خاص شود . برخی از روش های آموزشی علم در فهرست زیر آمده اند :

*کنفرانس (درسی)      * بحث                              *مطالعه موردی    * نقش بازی کردن   * آموزش حساسیت     * شورا (سندیکا)      * طوفان مغزی            * یادگیری به کمک رایانه   * تمرین               * بازیهای تجاری     * آموزش حین فرمت   *کار پروژه ای

هدف آموزش و نتیجه ای که یک رویداد به دنبال دستیابی به آن است گزینش روش آموزش را تعیین می کند . برای مثال اگر هدف توسعه مهارت فنی باشد نیازمند تمرین عملی است و اگر مهارت مفهومی مد نظر باشد روش مورد نظر مطالعه موردی خواهد بود . اگر تغییر نگرش هدف آموزش باشد نقش بازی کردن می تواند روش مناسبی باشد .

 محتوی (آموزشی ) متعادل

یک برنامه آموزش نباید آنقدر سنگین باشد که آموزش بیننده وقتی برای فهم داده ها نیابد . ضمناً نباید هم چنان سبک باشد که حس شود برنامه آموزشی چیز قابل ذکری ندارد . برنامه باید به اندازه کافی برانگیزاننده باشد ، لیکن فرصت و وقتی هم برای واکنش به آموزش بدهد .

هنگام آموزش در کنترل پیش ماده ، محتوی آموزشی باید با وظایف ، نقش ها و مسئولیت های خاص آموزش بینندگان در یک گروه خاص متناسب باشد . مثلاً محتوای طراحی شده برای مأموران قانونی از محتوای آموزشی مربیان یا شیمیدان ها متفاوت است . در هر مورد ، محتوا باید چنان تعبیه شود که هدف آموزش را به صورت کارا و اثر بخش حاصل کند .

ارزیابی نتایج

هدف از آموزش کمک به افراد و سازمان ها درباره مسائل مربوط به عملکردشان است . نیات را نمی توان اندازه گرفت ، اما نتایج را می توان . پس ، بخش نهایی آموزش روش مند عبارت است از به کارگیری تکنیک های مناسب ارزیابی جهت برآورد .

*کیفیت آموزش مورد نظر .

*آیا منجر به بهبود عملکرد شده است ؟ و

*آیا آموزش ، ارزش اجرا داشته است ؟

در انتهای روز آموزش ، برنامه آموزشی همان اندازه خوب است که شرکت کنندگان قبول دارند . بازخوردی که از آنها گرفته می شود هم به ارزیابی برنامه آموزشی کمک می کند و هم به بهبود برنامه های آموزشی آتی . در انتهای این بخش ، یک قالب نمونه بازخورد می آید که می تواند در هر برنامه آموزشی مورد استفاده قرار گیرد .

به همان اندازه برای آموزش بیننده ارزیابی خودش اهمیت دارد ، اینکه چقدر از آموزش فایده برده است . به این منظور ، سازمان دهندگان برنامه آموزشی می توانند از تمرین «خود آزمایی]خودسنجی[ » استفاده کنند در آن 20 تا 25 سئوال از جنس هدف که جنبه های اصلی جلسات مختلف را پوشش می دهند آمده است و در مدت زمانی خاص باید به آنها پاسخ داد . پس پاسخ نامه هایی در اختیار شرکت کنندگان گذاشته می شود تا عملکردشان را تخمین بزنند چنین آزمونهایی به طور گسترده توسط شرکت کنندگان پذیرفته شده اند .

 فرم  ارزیابی / بازخورد   برنامه

(نکته: لطفا گزینه مورد نظر خود را تیک بزنید)

1 ـ برنامه تا چه اندازه به اهدافش نائل شد ؟

1ـ2 . طراحی کلی برنامه ها را چطور ارزیابی می کنید ؟

2ـ2 . آیا دوست دارید هیچ موضوع دیگری به برنامه های آموزش بیفزائید یا چیزی از آن حذف کنید ؟

3 . ارزیابی برنامه آموزشی

4 . آیا فکر می کنید این برنامه آموزشی به شما امکان می دهد کنترل بهتری بر مواد شیمیایی پیش ماده ای در حوزه قوانین داخلی کشور و در تطابق با الزامات کنوانسیون 1988 سازمان ملل اعمال شود ؟   (بله / خیر)  ....................

1 ـ 5 . آیا با حضور در این برنامه آموزشی شما می توانید برنامه های آموزشی مشابهی در سازمانتان اجرا کنید ؟

2 ـ 5 . آیا شما در جایگاهی هستید که بتوانید هیچ یک از موضوعات آموزش پیش ماده ها را ارائه داده یا کنفرانس دهید ؟

6 . اگر پیشنهاد دیگری دارید ، مرقوم فرمائید . 

  نام (اختیاری)  ........    کشور ...................    تاریخ  ................... امضاء   ..................